Sardar Sham Singh Attariwala: The Fearless Martyr of Sabraon | Punjabi Podcast | Ranjodh Singh | Radio Haanji

ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜਿਊਂਦੇ ਰਹੇ, ਖਾਲਸਾ ਰਾਜ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਖਾਲਸਾ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਕਾਬਲ-ਕੰਧਾਰ ਤੱਕ ਆਪਣਾ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਇਆ ਅਤੇ ਅਟਕ, ਕਸ਼ਮੀਰ, ਮੁਲਤਾਨ ਤੇ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਵਰਗੇ ਇਲਾਕੇ ਜਿੱਤ ਕੇ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਿੱਖ ਸਲਤਨਤ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਪਾਤਰ ਡੋਗਰਾ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਗੱਦਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਡੋਗਰਿਆਂ ਨੇ ਸ਼ੇਰ-ਏ-ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਪੁੱਟ ਦਿੱਤੀ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਹੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ’ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ। 1841 ਵਿੱਚ, ਲਾਰਡ ਐਲਬਰਾ ਨੇ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਡੀਊਰੈਂਡ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੂੰ ਸਰਹੱਦ ’ਤੇ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਫ਼ੌਜਾਂ ਲੁਧਿਆਣਾ ਅਤੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਕੰਢੇ ਆ ਡੇਰੇ ਲਾਈ ਬੈਠੀਆਂ ਸਨ। ਡੋਗਰਿਆਂ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤਾ, ਸਗੋਂ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਨੂੰ ਵੀ ਲੁੱਟ ਕੇ ਜੰਮੂ ਲੈ ਗਏ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਕਹਿਰ ਡੋਗਰਿਆਂ ’ਤੇ ਵੀ ਵਰ੍ਹਿਆ ਅਤੇ 1844 ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਤਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਮਹਾਰਾਣੀ ਜਿੰਦਾਂ ਨੇ ਡੋਗਰਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਲੁੱਟਿਆ ਮਾਲ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਜੰਮੂ ਦੇ ਡੋਗਰਿਆਂ ਨੇ ਸਰਦਾਰ ਫ਼ਤਹਿ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਸਮੇਤ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਅਹਿਮ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਣੀ ਜਿੰਦਾਂ ਦੀ ਉਦਾਰਤਾ ਕਾਰਨ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਡੋਗਰਾ ਮਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਭੁੱਲ ਸਾਬਤ ਹੋਈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵਜ਼ੀਰ ਬਣਾਉਣਾ ਵੀ ਇੱਕ ਗਲਤੀ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਫ਼ੌਜ ਅਤੇ ਰਸਦ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰ ਲਈ ਸੀ। 18 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਮੁਦਕੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ, ਸਿੱਖ ਕਮਾਂਡਰ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਗੱਦਾਰੀ ਕਾਰਨ ਫ਼ੌਜ ਹਾਰ ਗਈ। ਫੇਰੂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬੇਈਮਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਮਹਾਰਾਣੀ ਜਿੰਦਾਂ ਨੂੰ ਹਾਰ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਰਦਾਰ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਅਟਾਰੀਵਾਲਾ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਸਰਦਾਰ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਵਿਹਲੇ ਹੀ ਹੋਏ ਸਨ, ਤੁਰੰਤ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਨਿੱਤਰੇ। ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਡੋਗਰਾ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਸਾਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। 10 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਗੱਦਾਰ ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਰਦਾਰ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵੀ ਗੱਦਾਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਕਬੂਲ ਕਰਨਾ ਬਿਹਤਰ ਸਮਝਿਆ। ਸਰਦਾਰ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਚਿੱਟਾ ਬਾਣਾ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਤਲਵਾਰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਜੂਝ ਪਏ। ਗੱਦਾਰ ਜਰਨੈਲ ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ ਅਤੇ ਸਤਲੁਜ ’ਤੇ ਬਣਿਆ ਪੁਲ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਭੱਜ ਜਾਣ ਅਤੇ ਘੋੜੀ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਪੈਦਲ ਹੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ’ਤੇ ਕਹਿਰ ਬਣ ਕੇ ਟੁੱਟ ਪਏ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਗੋਲੀਆਂ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਇਹ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਿਆ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਜਰਨੈਲ ਵਾਈ ਕਾਊਟ ਹਾਰਡਿੰਗ ਨੇ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜ ਇੰਨੀ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਲੜੀ ਸੀ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਗੱਦਾਰ ਕਮਾਂਡਰਾਂ ਕਾਰਨ ਹਾਰ ਗਈ।