Ep 28 - ਭੁੱਲੇ ਵਿਸਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦ - Sukh Parmar

ਭੁੱਲੇ ਵਿਸਰੇ ਸ਼ਬਦ: ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਦੇ ਉਹ 7 ਅਣਮੋਲ ਰਤਨ ਜੋ ਸਾਡੀ ਪਛਾਣ ਹਨ ਸਾਡੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਰਫ਼ ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਜ਼ਰੀਆ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਸਾਡੇ ਅਮੀਰ ਵਿਰਸੇ ਅਤੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਨਿੱਘਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੈ। ਪਰ ਅੱਜ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਦੌਰ ਵਿੱਚ, ਸਾਡੀ ਬੋਲੀ ਦੇ ਕਈ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਸ਼ਬਦ ਸਮੇਂ ਦੀ ਧੂੜ ਹੇਠ ਦੱਬਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਰੇਡੀਓ ਹਾਂਜੀ 1674 AM ’ਤੇ ਹਰ ਮੰਗਲਵਾਰ ਸੁੱਖ ਪਰਮਾਰ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ’ਭੁੱਲੇ ਵਿਸਰੇ ਸ਼ਬਦ’ ਰਾਹੀਂ ਸਾਨੂੰ ਸਾਡੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦਾ ਇੱਕ ਨਿਮਾਣਾ ਜਿਹਾ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਹਫ਼ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ 7 ਅਜਿਹੇ ਵਿੰਟੇਜ ਸ਼ਬਦਾਂ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜੋ ਅੱਜ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਲਈ ਨਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਪਰ ਸਾਡੇ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਦੇ 7 ਵਿਲੱਖਣ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅਰਥ: 1. ਭਰੀ ਜਦੋਂ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੱਠੇ ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸਮਾਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਗੱਠੜੀ ਨੂੰ ’ਭਰੀ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸਾਨੂੰ ਸਾਡੀ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। 2. ਭਲਕ ’ਭਲਕ’ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਰਥ ਹੈ ’ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਕੱਲ੍ਹ’। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਉਮੀਦ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। 3. ਭੜੋਲੀ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਕਾੜ੍ਹਨ ਲਈ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਇੱਕ ਗੋਲ ਚੁੱਲ੍ਹਾਨੁਮਾ ਢਾਂਚਾ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ’ਭੜੋਲੀ’ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਿੱਝਦੇ ਦੁੱਧ ਦੀ ਮਹਿਕ ਅੱਜ ਵੀ ਕਈਆਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਜ਼ਾ ਹੋਵੇਗੀ। 4. ਭੜਾਕ ਜਦੋਂ ਦਾਲ ਜਾਂ ਸਬਜ਼ੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਤਲੀ ਬਣ ਜਾਵੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ’ਭੜਾਕ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਡੀ ਬੋਲੀ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਰੰਗੀਨ ਅਤੇ ਦੇਸੀ ਸ਼ਬਦ ਹੈ। 5. ਭੜਾਸ ਮਨ ਵਿੱਚ ਦਬਿਆ ਹੋਇਆ ਗੁੱਸਾ ਜਾਂ ਗਿਲੇ-ਸ਼ਿਕਵੇ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਨੂੰ ’ਭੜਾਸ’ ਕੱਢਣਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਨ ਨੂੰ ਹਲਕਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਈ ਇਹ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 6. ਭਬੂਤੀ ਕਿਸੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹਵਨ ਜਾਂ ਪਾਠ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਰਾਖ ਠੰਢੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ’ਭਬੂਤੀ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸਾਡੀ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। 7. ਭੁਸ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾੜੀ ਆਦਤ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਕੁਝ ਅਣਚਾਹਿਆ ਖਾਣ ਦੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਚੁਗਲੀਆਂ ਕਰਨ ਦੀ, ਉਸ ਨੂੰ ’ਭੁਸ’ ਪੈਣਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੁੱਖ ਪਰਮਾਰ ਦਾ ਇਹ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ’ਭੁੱਲੇ ਵਿਸਰੇ ਸ਼ਬਦ’ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਾਤਰ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਸਾਡੀ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਜਿਊਂਦਾ ਰੱਖਣ ਦੀ ਇੱਕ ਮੁਹਿੰਮ ਹੈ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਅੱਜ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਵਰਤਦੇ ਹੋ? ਸਾਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਦੱਸੋ।